Sura 7, Sehemu 1 · Art. 81

Kanuni za jumla za mfumo wa uchaguzi

2010-as-amended · effective 2010-08-27

Nakala halisi

Mfumo wa uchaguzi utazingatia kanuni zifuatazo-
  (a) uhuru wa raia wa kutekeleza haki zao za kisiasa chini ya Ibara ya 38;
  (b) sio zaidi ya thuluthi mbili ya wanachama wa mashirika ya umma yatakayoshiriki
  uchaguzi wa wanachama watakuwa ya jinsia sawa;
  (c) uwakilishi wenye usawa wa watu walio na ulemavu;
  (d) haki ya kupiga kura kwa wote katika misingi ya haki ya uwakilishwaji na usawa
  wa kura; na
  (e) chaguzi za haki na usawa, ambazo ni -
  (i) za kura ya siri;
  (ii) huru na zisizo na ghasia, vitisho, ushawishi usiofaa, au ufisadi;
  (iii) zinazoendeshwa na halmashauri huru;
  (iv) wazi; na
  (v) zinazofanywa kwa njia zisizopendelea upande wowote, katikati, bora,
  kamilifu na zilizo na uwajibikaji.

Kwa maneno rahisi

Mfumo wa uchaguzi lazima uwaruhusu wananchi kutumia haki zao za kisiasa kwa uhuru.
Art. 81(a)
Mfumo wa uchaguzi utazingatia kanuni zifuatazo- (a) uhuru wa raia wa kutekeleza haki zao za kisiasa chini ya Ibara ya 38; (b) sio zaidi ya thuluthi mbili ya wanachama wa mashirika ya umma yatakayoshiriki uchaguzi wa wanachama watakuwa ya jinsia sawa; (c) uwakilishi wenye usawa wa watu walio na ulemavu; (d) haki ya kupiga kura kwa wote katika misingi ya haki ya uwakilishwaji na usawa wa kura; na (e) chaguzi za haki na usawa, ambazo ni - (i) za kura ya siri; (ii) huru na zisizo na ghasia, vitisho, ushawishi usiofaa, au ufisadi; (iii) zinazoendeshwa na halmashauri huru; (iv) wazi; na (v) zinazofanywa kwa njia zisizopendelea upande wowote, katikati, bora, kamilifu na zilizo na uwajibikaji.
Soma kifungu kamili →
Wajumbe wa taasisi za kuchaguliwa wasiozidi theluthi mbili wawe wa jinsia moja.
Art. 81(b)
Mfumo wa uchaguzi utazingatia kanuni zifuatazo- (a) uhuru wa raia wa kutekeleza haki zao za kisiasa chini ya Ibara ya 38; (b) sio zaidi ya thuluthi mbili ya wanachama wa mashirika ya umma yatakayoshiriki uchaguzi wa wanachama watakuwa ya jinsia sawa; (c) uwakilishi wenye usawa wa watu walio na ulemavu; (d) haki ya kupiga kura kwa wote katika misingi ya haki ya uwakilishwaji na usawa wa kura; na (e) chaguzi za haki na usawa, ambazo ni - (i) za kura ya siri; (ii) huru na zisizo na ghasia, vitisho, ushawishi usiofaa, au ufisadi; (iii) zinazoendeshwa na halmashauri huru; (iv) wazi; na (v) zinazofanywa kwa njia zisizopendelea upande wowote, katikati, bora, kamilifu na zilizo na uwajibikaji.
Soma kifungu kamili →
Kutakuwa na uwakilishi wa haki wa watu wenye ulemavu.
Art. 81(c)
Mfumo wa uchaguzi utazingatia kanuni zifuatazo- (a) uhuru wa raia wa kutekeleza haki zao za kisiasa chini ya Ibara ya 38; (b) sio zaidi ya thuluthi mbili ya wanachama wa mashirika ya umma yatakayoshiriki uchaguzi wa wanachama watakuwa ya jinsia sawa; (c) uwakilishi wenye usawa wa watu walio na ulemavu; (d) haki ya kupiga kura kwa wote katika misingi ya haki ya uwakilishwaji na usawa wa kura; na (e) chaguzi za haki na usawa, ambazo ni - (i) za kura ya siri; (ii) huru na zisizo na ghasia, vitisho, ushawishi usiofaa, au ufisadi; (iii) zinazoendeshwa na halmashauri huru; (iv) wazi; na (v) zinazofanywa kwa njia zisizopendelea upande wowote, katikati, bora, kamilifu na zilizo na uwajibikaji.
Soma kifungu kamili →
Uchaguzi lazima uwe huru na wa haki, kwa kura ya siri, na bila vurugu, vitisho au ufisadi.
Art. 81(e)
Mfumo wa uchaguzi utazingatia kanuni zifuatazo- (a) uhuru wa raia wa kutekeleza haki zao za kisiasa chini ya Ibara ya 38; (b) sio zaidi ya thuluthi mbili ya wanachama wa mashirika ya umma yatakayoshiriki uchaguzi wa wanachama watakuwa ya jinsia sawa; (c) uwakilishi wenye usawa wa watu walio na ulemavu; (d) haki ya kupiga kura kwa wote katika misingi ya haki ya uwakilishwaji na usawa wa kura; na (e) chaguzi za haki na usawa, ambazo ni - (i) za kura ya siri; (ii) huru na zisizo na ghasia, vitisho, ushawishi usiofaa, au ufisadi; (iii) zinazoendeshwa na halmashauri huru; (iv) wazi; na (v) zinazofanywa kwa njia zisizopendelea upande wowote, katikati, bora, kamilifu na zilizo na uwajibikaji.
Soma kifungu kamili →

Maelezo ya watoto

Uchaguzi lazima uwe huru na wa haki, na kupiga kura ni siri.
Art. 81(e)
Mfumo wa uchaguzi utazingatia kanuni zifuatazo- (a) uhuru wa raia wa kutekeleza haki zao za kisiasa chini ya Ibara ya 38; (b) sio zaidi ya thuluthi mbili ya wanachama wa mashirika ya umma yatakayoshiriki uchaguzi wa wanachama watakuwa ya jinsia sawa; (c) uwakilishi wenye usawa wa watu walio na ulemavu; (d) haki ya kupiga kura kwa wote katika misingi ya haki ya uwakilishwaji na usawa wa kura; na (e) chaguzi za haki na usawa, ambazo ni - (i) za kura ya siri; (ii) huru na zisizo na ghasia, vitisho, ushawishi usiofaa, au ufisadi; (iii) zinazoendeshwa na halmashauri huru; (iv) wazi; na (v) zinazofanywa kwa njia zisizopendelea upande wowote, katikati, bora, kamilifu na zilizo na uwajibikaji.
Soma kifungu kamili →