Wanahabari na vyombo vya habari
Kujieleza, taarifa na uhuru wa vyombo vya habari.
Kwa maneno rahisi
Uhuru wa kujieleza
- Uko huru kusema unachofikiri, na kutafuta, kupata na kushiriki taarifa na mawazo.
Art. 33(1)(a)
(a) uhuru wa kutafuta, kupokea au kutoa habari au kauli;
Soma kifungu kamili → - Uko huru kuunda sanaa, kusoma na kufanya utafiti.
Art. 33(1)(b)
(b) uhuru wa ubunifu wa kisanii; na
Soma kifungu kamili → - Lakini huwezi kutumia maneno kueneza vita, vurugu au chuki.
Art. 33(2)
(2) Haki ya uhuru wa kujieleza haiambatani na - (a) propaganda ya vita; (b) uchochezi wa ghasia; (c) hotuba za chuki; au (d) utetezi wa chuki ambao - (i) unajumuisha uchochezi wa kikabila, kuwatusi wengine au uchochezi wa kusababisha maafa; au (ii) unaotokana na misingi yoyote ya ubaguzi iliyotajwa au kuonyeshwa katika Kifungu cha 27 (4).
Soma kifungu kamili → - Unapozungumza, bado unapaswa kuheshimu haki na sifa ya wengine.
Art. 33(3)
(3) katika kutekeleza uhuru wa kujieleza, kila mtu ataheshimu haki na hadhi ya watu wengine.
Soma kifungu kamili →
- Unaweza kusema unavyohisi. Unaweza kuuliza maswali na kuwaambia wengine unachojifunza.
Art. 33(1)(a)
(a) uhuru wa kutafuta, kupokea au kutoa habari au kauli;
Soma kifungu kamili → - Unaweza kuchora, kuimba na kutengeneza vitu. Unaweza kujifunza na kugundua mambo mapya.
Art. 33(1)(b)
(b) uhuru wa ubunifu wa kisanii; na
Soma kifungu kamili → - Lakini usitumie maneno kuwadhuru watu au kuanzisha ugomvi.
Art. 33(2)
(2) Haki ya uhuru wa kujieleza haiambatani na - (a) propaganda ya vita; (b) uchochezi wa ghasia; (c) hotuba za chuki; au (d) utetezi wa chuki ambao - (i) unajumuisha uchochezi wa kikabila, kuwatusi wengine au uchochezi wa kusababisha maafa; au (ii) unaotokana na misingi yoyote ya ubaguzi iliyotajwa au kuonyeshwa katika Kifungu cha 27 (4).
Soma kifungu kamili → - Kuwa mpole kwa maneno yako, kwa sababu wengine nao ni muhimu.
Art. 33(3)
(3) katika kutekeleza uhuru wa kujieleza, kila mtu ataheshimu haki na hadhi ya watu wengine.
Soma kifungu kamili →
Uhuru wa vyombo vya habari
- Uhuru na ujitegemea wa vyombo vya habari umehakikishwa.
Art. 34(1)
(1) Uhuru na kujitegemea kwa vyombo vya matangazo, kuchapisha na vingine vya habari ya aina yoyote unahakikishwa lakini hauhusishi masharti yaliyotajwa katika Kifungu cha 33 (2) .
Soma kifungu kamili → - Serikali haipaswi kuingilia au kuadhibu vyombo vya habari kwa kile kinachochapishwa.
Art. 34(2)
(2) Serikali – (a) haitadhibiti au kuingilia mtu yeyote anayehusika na utangazaji, uchapishaji au usambazaji wa chapisho lolote au usambazaji wa habari kwa kutumia nyenzo yoyote; au (b) haitamwadhibu mtu yeyote kwa kutoa maoni au mawazo au masuala yaliyomo kwenye matangazo, machapisho au usambazaji.
Soma kifungu kamili → - Vyombo vya habari vinavyomilikiwa na Serikali lazima visiwe na upendeleo na viwape nafasi sawa maoni mbalimbali.
Art. 34(4)
(4) Vyombo vyote vya habari vinavyomilikiwa na Serikali- (a) vitakuwa huru kuamua kuhusu habari, tahariri na matangazo yao au mawasiliano mengine; (b) havitaegemea upande wowote; na (c) vitatoa nafasi sawa ya kuwasilisha maoni tofauti tofauti na mawazo yanayokinzana.
Soma kifungu kamili →
- Wanahabari wako huru kusema ukweli, na Serikali haipaswi kuwazuia.
Art. 34(1)
(1) Uhuru na kujitegemea kwa vyombo vya matangazo, kuchapisha na vingine vya habari ya aina yoyote unahakikishwa lakini hauhusishi masharti yaliyotajwa katika Kifungu cha 33 (2) .
Soma kifungu kamili →
Upataji habari
- Una haki ya kuona taarifa zinazomilikiwa na serikali.
Art. 35(1)(a)
(a) habari ilizonazo Serikali; na
Soma kifungu kamili → - Unaweza kupata taarifa unazohitaji ili kutumia au kulinda haki zako.
Art. 35(1)(b)
(b) habari zozote alizonazo mtu mwingine na zinazohitajika ili kutekeleza au kulinda haki yoyote au uhuru wowote wa kimsingi.
Soma kifungu kamili → - Kama jambo lisilo kweli linasemwa kukuhusu, unaweza kuomba lirekebishwe au liondolewe.
Art. 35(2)
(2) Kila mtu ana haki ya kudai marekebisho au kubatilishwa kwa habari zozote za uongo au za kupotosha zinazomhusu mtu huyo.
Soma kifungu kamili → - Serikali lazima iwaambie umma kuhusu mambo muhimu yanayoathiri nchi.
Art. 35(3)
(3) Serikali itachapisha na kutangaza taarifa yoyote inayoathiri taifa.
Soma kifungu kamili →
- Unaweza kuwauliza watu wazima serikalini maswali, na wanapaswa kukuambia ukweli.
Art. 35(1)(a)
(a) habari ilizonazo Serikali; na
Soma kifungu kamili →